Czemu alergie na protezy się pojawiają?
Alergia może się pojawić w dwóch przypadkach:
- Resztkowe monomery — podczas produkcji akrylu powstają monomery (cząsteczki niezwiązane). Jeśli proteza nie jest wystarczająco wygrzana/wyprażona, monomery pozostają w matrycy i drażnią śluzówkę.
- Czułość indywidualna — rzadko, ale pacjent może mieć naturalną czułość na dany materiał (nawet bez monomerów).
Objawy alergii na protezy
- Zapalenie dziąseł — dziąsła są czerwone, opuchnięte, obrzęknięte
- Pieczenie śluzówki — pacjent mówi "czuję pieczenie gdzie proteza leży"
- Wysypka — czasem mała wysypka na podniebieniu, gdzie proteza się opiera
- Zapalenie kącików ust — (głównie jeśli proteza jest zbyt luźna i się rusza)
- Uczucie wciśnięcia — opuchła ślizówka sprawia że proteza czuje się „zbyt obca"
Ważne: Te objawy mogą być też wynikiem słabej higieny (grzyb) — trzeba rozróżnić.
Materiały protetyczne a ryzyko alergii
Akryl (PMMA) — częsta przyczyna
Akryl to najczęstszy materiał do protez. Problem z monomerami (resztkowymi cząsteczkami akrylu) pojawia się gdy:
- Proteza nie została wystarczająco wyprażona (czas, temperatura)
- Laboratorium użyło taniej żywicy (niższa jakość)
- Pacjent ma naturalną czułość na metyl metakrylan
Co robić: Przesłać protezę do laboratorium na „dokońcowanie" — ponowne wyprażanie w wyższej temperaturze (czasem tylko 24 godz. rozwiąże problem).
Metal (chrome-cobalt, tytanium) — rzadko
Metal rzadko powoduje alergię (chyba że pacjent ma alergię na nikiel, coś czego w dobrym chrome-cobalcie nie powinno być). Jeśli opór — raczej problem z higieną niż alergią.
Elastyczne (nylon) — średnie ryzyko
Nylon / TPE czasem powodują uczulenie, ale rzadziej niż akryl. Jeśli pacjent reaguje na nylon — jedynym rozwiązaniem jest zmiana materiału.
Diagnostyka — czy to rzeczywiście alergia?
Zanim zmienisz protezy, sprawdź:
- Higiena — pacjent czyści protezę codziennie w wodzie / środku enzymatycznym? Jeśli nie — może to grzyb / zapalenie z braku higieny (nie alergia)
- Wiek protezy — jeśli proteza jest nowa (< 1 tydzień) — mogą być resztkowe monomery (rozwiążą się po tygodniu noszenia + wyprażania)
- Pasowanie protezy — jeśli proteza jest za luźna, rusza się, to może drażnić (nie alergia, tylko drażnienie mechaniczne)
- Historia alergii — czy pacjent ma alergię na coś innego? (jeśli tak, bardziej prawdopodobnie ma czułość)
Rozwiązania
Zmiana materiału
Jeśli rzeczywiście alergia na akryl:
- Zmień na metal (chrome-cobalt) — najlepszy wybór
- Zmień na nylon / elastyczne — czasem działa
- Zdecydowanie unikaj kolejnej akrylowej protezy od tego samego laboratorium
Koszt: Nowa proteza w innym materiale = prawie taki sam koszt jak poprzednia
Czyszczenie protezy
Pacjent powinien:
- Codziennie czyszczić w wodzie + szczotka
- 2–3 razy w tygodniu w czyszczeniu enzymatycznym (rozpuszcza monomery i osady)
- Nigdy nie puszczać w gorącej wodzie (>60°C) — wysoka temperatura może uwolnić monomery z akrylu
Czasowe wyjęcie protezy
Jeśli objawy są łagodne — czasem pomaga wyjęcie protezy na 8 godzin dziennie (np. w nocy, podczas spania). Ślizówka się regeneruje, objawy mogą ustąpić.