Protezy elastyczne vs metalowe — kiedy wybrać którą?

Czemu materiał ma znaczenie dla pacjenta i laboratorium?

Materiał do protezy nie jest „do wyboru" w sensie preferencji. To decyzja inżynierska. Zły materiał dla danego scenariusza klinicznego = częsta naprawa, niezadowolony pacjent, strata na laboratorium.

Protezy metalowe — standard

Metalowe protezy to sprawdzony standard. Rama metalowa (przeważnie chrome-cobalt) jest wysoce wytrzymała, sztywna, precyzyjna. Jeśli nie ma szczególnego powodu — wybieramy metalową.

Zalety metalowych

1. Sztywność — metal nie wygina się pod obciążeniem, siodło pracuje niezawodnie
2. Dokładność — laboratorium może osiągnąć tolerancje do 0,1 mm
3. Termalna stabilność — pokarmy gorące (60°C) nie deformują siodła
4. Żywotność — przy dobrym czyszczeniu 10–15 lat bez problemów
5. Estetyka lingwalna — metal nie zmienia koloru, nie „zażółć"
6. Opór na pęknięcia — siodło metalowe praktycznie się nie pęka
7. Higiena — łatwo czyszczać, matowa powierzchnia nie zbiera osadów

Wady metalowych

1. Koszty — droższe o 30–50% niż akrylowe (druk, grawura, polerowanie)
2. Czas — 10–14 dni producenta (vs. 5–7 dla akrylu)
3. Estetyka bukkalnie — jeśli siodło siedzi w strefie uśmiechu, metal może być widoczny (zamiast naturalnego różu/koloru zęba)

Kiedy rekomendować metalową

• Pacjent ma naturalnie pigmentowaną błonę śluzową (ciemną) — metal będzie się wyróżniał mniej
• Siodło siedzi poza strefą uśmiechu (tylne siodła, dolne żuchwy)
• Pacjent ma duże siły żucia (bruksomani, pracownicy fizyczni)
• Pacjent przychodzi po 5+ latach z nową protezą — woli wiedzieć, że wytrzyma

Protezy elastyczne (nylon, TPE)

Elastyczne protezy to nowszy trend. Materiały (nylon, TPE — elastomer termoplastyczny) mają właściwości zbliżone do naturalnych tkanek.

Zalety elastycznych

1. Estetyka — można tonować barwy, podbarwić "DNA" żyl — bardziej naturalnie niż metal
2. Elastyczność — materiał się wygina, amortyzuje część obciążenia
3. Komfort pacjenta — pacjenci często mówią "czuję się bardziej naturalnie"
4. Braki na zębach — jeśli pacjent ma małą rezydualną (nie ma gdzie zasztyftować) — elastyczny materiał mocniej się "klei" do słizówki
5. Redukcja alergii — niektórzy pacjenci reagują alergicznie na akryl, elastyczne są lepiej tolerowane

Wady elastycznych

1. Niedokładność — tolerancje do 0,2–0,3 mm (vs. 0,1 mm dla metalu)
2. Zmęczenie materiału — po 3–5 latach może zacząć się odkształcać, zwłaszcza na siodłach
3. Trudniejsza naprawa — trzeba wysłać do laboratorium, nie można szybko naprawić w klinice jak akryl
4. Absorpcja zabarwiająca — nylon chłonie barwniki z napojów, żywności (kawy, herbaty)
5. Czyszczenie — wymaga bardziej delikatnego podejścia (nie gorąca woda do 60°C+)
6. Pogorszenie z czasem — elastyczne protezy wymagają wymiany co 5 lat (vs. 10–15 lat dla metalu)

Kiedy rekomendować elastyczną

• Pacjent ma małą rezydualną kostną (niewiele miejsca do siodeł)
• Pacjent ma alergię na akryl lub zahamowania psychiczne wobec metalu
• Pacjent chce maksymalną estetykę i ma budżet
• Pacjent ma bruksyzm — elastyczność amortyzuje część sił

Porównanie właściwości materiałowych

Koszty — od lekarza do pacjenta

Laboratorium (deltalabs.) marża:

• Metalowa: +50% vs. akrylowej (materiał droższy, grawura dokładniejsza)
• Elastyczna: +30% vs. akrylowej (materiał, ale łatwiejsze obróbki)

Pacjent:

• Akrylowa proteza: 3 000–4 000 PLN
• Metalowa proteza: 4 500–6 000 PLN
• Elastyczna proteza: 4 000–5 500 PLN

Jeśli pacjent myśli o długoterminowej inwestycji, metalowa się zwraca (10+ lat użytkowości).